ماوراءالنّهر و خراسان قتل عام و ويرانه شد به‌طورىكه ابن بطوطه رحاله معروف كه يك قرن بعد از اين شهر را ديدن كرده نوشته است : در اطراف شهر سمرقند كاخهاى بزرگ و خانه‌هاى قابل ملاحظه كه نشان علو همت مردم آنست وجود دارد ليكن اين كاخهاى بزرگ و بناهاى زيبا خراب شده و بسيارى از قسمتهاى داخل شهر به حالت ويرانه افتاده و اندكى از آنها مسكون است ، شهر ، نه حصارى دارد و نه دروازه‌اى « 1 » اما در اواخر قرن هشتم كه امير تيمور شهر سمرقند را براى پايتخت خود برگزيد ، در عمران و آبادى آن كوشش بسيار كرد ، بناهاى معتبر و كاخ‌هاى باشكوه و زيبا و باغ‌هاى سرسبز و باطراوت و صفا بنياد نهاد و مدارس و مساجد زيادى پىافكند و قسمت عمده از ثروت و غنائم بيكران كه از غارت و چپاول ديگر شهرها مخصوصا هندوستان بچنگ آورده بود در آبادانى و نوسازى شهر سمرقند صرف كرد و مسجد جامعى كه در بازگشت از سفر جنگى هندوستان و فتح دهلى بنا كرد ، شكوه و جلالش مديون غنائمى است كه در اين سفر بدست آمد و چنان كه خود گفته است : بضرب شمشير ، تمام روى زمين را خراب كرد تا سمرقند را آباد و معمور كند « 2 » در نتيجه آبادى شهر سمرقند و اجتماع بسيارى از دانشمندان

--> ( 1 ) - سفرنامه ابن بطوطه ص 384 ( 2 ) - اشاره است بملاقات و صحبت امير تيمور با خواجه حافظ شيرازى كه در دو كتاب : تذكرة الشعراء تأليف دولتشاه سمرقندى و لطائف الطوايف نگارش مولانا فخر الدين على صفى ( مؤلف كتاب رشحات ) به صورت حكايت تاريخى نقل شده ولى روايت مولانا فخر الدين كامل‌تر است كه واسطه ملاقات را هم ذكر كرده و خلاصه آن چنين است ( چون امير تيمور ولايت فارس را مسخر كرد و بشيراز آمد حافظ شيرازى -